Прашај десет луѓе што е и ќе слушнеш десет одговори: иднината на парите, измама, начин да се збогатиш, начин да осиромашиш. Повеќето го прескокнуваат досадниот дел, а тоа е како всушност функционира. Оваа лекција го објаснува токму тој дел со едноставни зборови и завршува со прашањето што е најважно пред да ставиш пари: што ѝ дава цена на една монета?
Пред да почнеме: што мислиш?
Што ја одредува цената на една монета?
✗ Малата понуда сама по себе не создава цена; нешто ретко што никој не го сака сепак не вреди ништо.
✗ Трошоците за работа не ја одредуваат цената; пазарот може да ја вреднува монетата многу над или многу под нив.
✗ Тимот може да постави почетна цена, но потоа одлучуваат купувачите и продавачите.
✓ Точно: монетата не носи профит ни камата, па нејзината цена е само она што некој е подготвен да го плати за неа во моментов.
Блокчејнот е заедничка книга со записи
Замисли тетратка во која е запишано секое плаќање што некогаш е направено со одредена монета: „А му испрати 2 монети на Б“, „Б му испрати 1 монета на В“ и така натаму. Сега замисли дека илјадници компјутери низ светот чуваат по една копија од оваа тетратка и ја споредуваат секоја нова страница меѓу себе пред да ја додадат.
Тоа е блокчејн. Новите плаќања се групираат во „блокови“, а секој блок е поврзан со претходниот. Бидејќи постојат толку многу копии, а врските се заштитени со математика, многу е тешко еден човек да ги смени старите страници. Не треба банка во средината да каже кој што поседува. Мрежата се договара за тоа.
Ова објаснува и една клучна особина: плаќањата на обично се конечни. Нема банка да ѝ се јавиш и нема копче за „поништи“. Ако испратиш монети на погрешна адреса, обично се изгубени.
Брза проверка
Зошто е тешко да се сменат старите записи на блокчејн?
Монети, токени и стејблкоини
Луѓето го користат зборот „крипто“ за многу различни работи. Три збора ти помагаат да ги подредиш.
- Монета е главната единица на сопствен блокчејн. Мрежата ја користи за да ги плати компјутерите што ја водат книгата со записи и за да се плати таксата за мрежата при секое плаќање. (На некои блокчејни оваа такса се вика .)
- Токен е изграден врз блокчејн што веќе постои. Создавањето е евтино и брзо. Секој со основни вештини може да направи токен за едно попладне, да му даде убаво име и веб-страница и да почне да го продава. Затоа има илјадници токени, и затоа многу од нив исчезнуваат.
- Стејблкоин е токен направен да има стабилна цена, обично 1 американски долар. Дали ќе остане на 1 долар зависи од тоа што стои зад него, на пример вистински долари чувани во банка. Некои во минатото ја загубиле врската со доларот, па „стабилен“ е цел, а не ветување.
Ниеден од овие зборови не ти кажува дали нешто е добро или лошо. Токенот може да биде дел од вистински проект, а може да биде и неколку редови код со за маркетинг. Мораш да провериш, а лекцијата провери пред да купиш ти покажува како.
Брза проверка
Која е разликата меѓу монета и токен?
Што ѝ дава цена на една монета
во една фирма е дел од бизнис. Бизнисот може да заработува профит и да го исплаќа. носи камата. Станот може да се издава. И овие работи имаат цена на пазарот, но тие произведуваат и пари, а тие пари им даваат на луѓето начин да проценат дали цената е превисока.
Повеќето монети и токени не произведуваат никакви пари. Не носат профит, камата ни кирија. Затоа нивната цена доаѓа само од едно место: колку некој друг е подготвен да плати за нив. Таа подготвеност може да доаѓа од вистинска употреба, од верба во иднината или едноставно од надежта дека некој подоцнежен купувач ќе плати уште повеќе.
Тоа има две последици.
Прво, нема дно. Ако купувачите го изгубат интересот, ништо не ја спречува цената да падне многу ниско, затоа што нема профит поради кој некој би рекол „ова сега е евтино, купувам“.
Второ, цената на екранот е само цената од последното тргување. Не е ветување дека сè што имаш можеш да го продадеш по таа цена.
Решен пример: 5,000 токени што „вредат“ $10,000
Имаш 5,000 токени од мал, измислен проект. Последното тргување било на $2.00, па апликацијата покажува дека твоите токени вредат 5,000 × $2.00 = $10,000.
Одлучуваш да ги продадеш сите. Ова се единствените налози за купување што чекаат на пазарот:
| Купувачите сакаат | По цена | Добиваш |
|---|---|---|
| 1,000 токени | $1.90 | $1,900 |
| 1,500 токени | $1.50 | $2,250 |
| 2,500 токени | $0.80 | $2,000 |
| 5,000 токени | $6,150 |
Продаде сè за $6,150, во просек $1.23 по токен. Тоа е $3,850 помалку од она што го покажуваше екранот, разлика од 38.5%. А по твојата продажба последното тргување е на $0.80, па и токените на сите други сега изгледаат многу поевтини.
Истото се случува и со „“ (market cap) што ја гледаш на крипто веб-страниците. Пазарната капитализација е последната цена помножена со бројот на монети. Таа претпоставува дека секоја монета може да се продаде по последната цена, што речиси никогаш не е точно кај малите проекти. Гледај ја како груба големина, а не како пари што постојат.
Брза проверка
Последната цена на еден токен е $2.00, а ти имаш 5,000. Можеш ли да бидеш сигурен дека ќе добиеш $10,000 ако продадеш?
Значи, дали криптото е добро или лошо?
Ниту едно ниту друго. Блокчејнот е вистинска технологија, и некои луѓе користат монети секој ден. Во исто време, цените можат да паднат многу ниско, често нема кој да те заштити, а полето е полно со измами. Остатокот од овој дел објаснува зошто цените толку се лулаат, како функционираат паричниците и берзите и на кои измами да внимаваш. Ако некој збор ти е нов, побарај го во речникот.
Главни поуки
- Блокчејнот е заедничка книга со записи што ја водат многу компјутери. Плаќањата на него обично се конечни.
- Монетата му припаѓа на сопствен блокчејн. Токенот е изграден врз постоечки блокчејн, и секој може евтино да создаде токен.
- Стејблкоинот се обидува да задржи стабилна цена, но тоа зависи од она што стои зад него.
- Повеќето монети не носат профит ни камата. Нивната цена е само она што ќе го плати следниот купувач.
- Цената на екранот е последното тргување, а не она што ќе го добиеш кога ќе продадеш.
Пробај ова
Избери која било монета или токен за кој си слушнал. Без да ја гледаш цената, запиши во една реченица за што се користи и кој плаќа за таа употреба. Ако не можеш да ја напишеш таа реченица, забележи дека единствената преостаната причина да го поседуваш е надежта дека некој подоцна ќе плати повеќе.